Czym jest A1
A1 to unijne zaświadczenie wydawane przez ZUS. Potwierdza, że osoba pracująca czasowo w innym państwie Unii pozostaje w systemie ubezpieczeń społecznych kraju wysyłającego — czyli że składki idą dalej do Polski, a nie do niemieckich instytucji.
Dokument dotyczy zarówno pracowników delegowanych przez firmę, jak i osób prowadzących własną działalność, które jadą na kontrakt do Niemiec. W obu przypadkach wydaje go ZUS, różni się tylko to, kto składa wniosek.
Kiedy ZUS wyda A1
Zaświadczenie nie jest formalnością automatyczną. ZUS bada, czy delegowanie ma realny charakter, dlatego muszą być spełnione warunki:
- Pracodawca prowadzi w Polsce znaczącą część działalności — przyjmuje się orientacyjnie około 25 % obrotu, pracowników lub liczby kontraktów.
- Pracownik był ubezpieczony w Polsce co najmniej miesiąc przed wyjazdem.
- Przez cały okres delegowania utrzymana jest bezpośrednia więź z pracodawcą wysyłającym: to on wypłaca wynagrodzenie, kieruje pracą i może rozwiązać umowę.
- Delegowanie nie zastępuje innego pracownika, któremu okres delegowania właśnie się skończył.
- Przy samozatrudnieniu: działalność w Polsce prowadzona od co najmniej dwóch miesięcy i kontynuowana po powrocie.
Jak złożyć wniosek krok po kroku
- 1
Zaloguj się na PUE ZUS
Adres: pue.zus.pl. Logowanie profilem zaufanym, e-dowodem lub bankowością elektroniczną. Firma działa w roli płatnika składek.
- 2
Wybierz formularz US-4
Ścieżka: Płatnik → Dokumenty i wiadomości → Dokumenty robocze → Utwórz nowy → US-4 (wniosek o wydanie zaświadczenia A1 dla pracownika delegowanego). Dla samozatrudnionych właściwy jest formularz US-1.
- 3
Wypełnij dane delegowania
PESEL i dane pracownika, kraj wykonywania pracy, dokładny okres, dane niemieckiego kontrahenta i adres miejsca pracy. Dane muszą się zgadzać z umową i ze zgłoszeniem do Zollu.
- 4
Załącz dokumenty
Umowa o pracę lub aneks o delegowaniu, informacja o zakresie działalności w Polsce, przy samozatrudnieniu — dokumenty potwierdzające prowadzenie firmy.
- 5
Podpisz i wyślij
Wniosek podpisujesz profilem zaufanym lub kwalifikowanym podpisem. Gotowe A1 pojawia się na koncie PUE jako plik PDF do pobrania i wydruku.
| Parametr | Szczegóły |
|---|---|
| Formularz | US-4 (pracownik delegowany), US-1 (samozatrudniony) |
| Koszt | Bezpłatnie |
| Czas oczekiwania | Zwykle kilka–kilkanaście dni roboczych; wniosek składaj 3–4 tygodnie przed wyjazdem |
| Maksymalny okres | 24 miesiące (przedłużenie tylko w drodze wyjątku, za zgodą instytucji obu państw) |
| Ważność | Wyłącznie na okres i kraj wskazane w dokumencie |
EKUZ — druga karta, o której się zapomina
A1 dotyczy składek, nie leczenia. Dostęp do niemieckiej opieki zdrowotnej daje Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ), którą bezpłatnie wydaje NFZ — wniosek składa się przez internetowe konto pacjenta albo w oddziale. Wydanie trwa zwykle kilka dni roboczych, a kartę powinien mieć przy sobie każdy pracownik.
Kontrola na budowie
Kontrole prowadzi Finanzkontrolle Schwarzarbeit (FKS) — jednostka niemieckiej administracji celnej. Inspektorzy pojawiają się na budowie bez zapowiedzi i sprawdzają dokumenty każdego pracownika z osobna: tożsamość, A1, warunki wynagrodzenia i ewidencję czasu pracy.
- Brak A1 oznacza domniemanie, że pracownik podlega niemieckiemu ubezpieczeniu — z żądaniem zapłaty składek w Niemczech włącznie.
- Odpowiedzialność spada również na niemieckiego zleceniodawcę, dlatego poważne firmy proszą o skany A1 jeszcze przed wejściem brygady na plac.
- Prace mogą zostać wstrzymane do czasu wyjaśnienia — koszt przestoju ponosi wykonawca.